Hầu hết phụ huynh đi xem trường theo cùng một kịch bản: được mời vào phòng khách, nghe giới thiệu chương trình khoảng hai mươi phút, đi một vòng qua hai lớp đang yên tĩnh, rồi nhận tờ học phí và ra về. Bốn mươi lăm phút trôi qua mà những thứ quyết định con có vui ở đó hay không thì vẫn chưa nhìn thấy.
Trường tốt không phải là trường có phòng đẹp nhất hay bảng hiệu to nhất. Với một đứa trẻ ba tuổi, thứ quyết định là có bao nhiêu bạn trong lớp, một cô phải trông mấy bé, nhà vệ sinh có gần lớp không, và cô nói chuyện với trẻ bằng giọng thế nào khi không có ai đứng xem.
Đi vào giờ nào thì thấy đúng sự thật
Đây là quyết định quan trọng nhất của cả buổi, mà lại hay bị bỏ qua. Nhiều trường hẹn phụ huynh vào khoảng chín giờ sáng hoặc đầu giờ chiều — lúc lớp gọn gàng nhất và trẻ đang ngồi yên.
Ba khung giờ nên xin đi xem, xếp theo mức độ hữu ích:
- 10g30 – 11g30, giờ ăn trưa: nhìn được khẩu phần thật, cách cô hỗ trợ bé ăn chậm, không khí bàn ăn ồn hay nề nếp, và bé không chịu ăn thì cô làm gì.
- Khoảng 15g00 – 16g00, giờ hoạt động chiều: lớp đông đủ, trẻ đã dậy, đây là lúc thấy rõ cô xoay xở với cả lớp ra sao.
- 16g30 – 17g30, giờ trả trẻ: đứng ở cổng mười phút, nhìn nét mặt của trẻ khi ra về và nghe các cô trao đổi với phụ huynh. Đây là mười phút trung thực nhất trong ngày.
Trường ngại cho xem giờ ăn hay giờ trả trẻ với lý do "ảnh hưởng đến các con" là một thông tin cần ghi nhận. Đón trẻ đông đúc mà vẫn cho phụ huynh đứng xem thì thường là họ không có gì phải giấu.
Sĩ số và tỉ lệ cô trên trẻ: con số quan trọng nhất cả buổi
Nếu chỉ được hỏi một câu, hãy hỏi câu này: lớp của con có bao nhiêu bé và bao nhiêu cô, kể cả lúc một cô nghỉ phép?
Mức thường gặp ở các trường mầm non tư thục hiện nay: lớp nhà trẻ 18–24 tháng khoảng 12–15 bé với ba cô; lớp mầm và lớp chồi khoảng 18–22 bé với hai đến ba cô; lớp lá có thể 25 bé với hai cô. Con số cụ thể mỗi trường mỗi khác, nhưng cách hỏi thì giống nhau: hỏi sĩ số thực tế của lớp con sẽ vào, không phải sĩ số trung bình toàn trường.
Hai câu hỏi phụ đi kèm mà ít người nhớ hỏi. Thứ nhất: khi một cô nghỉ ốm thì ai vào thay, có cô dự phòng hay lớp bên cạnh trông giúp? Thứ hai: sĩ số này giữ nguyên cả năm hay trường còn nhận thêm vào giữa kỳ? Nhiều lớp bắt đầu năm học với 16 bé và tới tháng Ba đã là 26.
Sáu chỗ nên tự đi xem, nói nhiều hơn tờ giới thiệu
- Nhà vệ sinh của trẻ: có gần lớp không, bồn cầu và bồn rửa có vừa tầm trẻ không, sàn có khô và có thanh vịn không. Đây là chỗ nói nhiều nhất về việc trường có thật sự thiết kế cho trẻ hay chỉ sửa lại một căn nhà.
- Chỗ ngủ trưa: mỗi bé một giường hay nệm riêng, chăn gối giặt bao lâu một lần, phòng có tối và thoáng không.
- Sân chơi: có bóng mát không, mặt sân là gì khi trẻ ngã, thiết bị có chỗ nào gỉ sét hoặc lung lay không, và mỗi ngày trẻ ra sân mấy lần.
- Bếp ăn: nấu tại trường hay nhận suất từ ngoài, có cho phụ huynh nhìn vào bếp không, thực đơn dán ở đâu.
- Tường lớp học: trên tường là sản phẩm do chính trẻ làm hay chỉ toàn tranh in sẵn mua ngoài hiệu sách.
- Lối thoát hiểm và tủ thuốc: cửa thoát có bị khoá hay chất đồ chắn không, tủ sơ cứu để ở đâu và ai giữ chìa khoá.
Trong lúc đi, hãy để ý một thứ không nằm trong danh sách nào: giọng của các cô khi nói với trẻ. Cô ngồi xuống ngang tầm mắt trẻ để nói chuyện, hay đứng nói vọng từ xa. Trẻ chạy tới ôm cô một cách tự nhiên, hay né khi cô đi ngang. Vài phút quan sát chuyện này đáng giá hơn cả tập hồ sơ giới thiệu.
Chín câu nên hỏi, và câu trả lời tốt trông như thế nào
- Một ngày của con diễn ra thế nào? Trả lời tốt là một lịch cụ thể theo giờ, không phải mấy tính từ chung chung.
- Con không chịu ăn thì cô làm gì? Nghe cách xử lý cụ thể, và nghe xem có ép ăn hay không.
- Con không ngủ trưa thì sao? Trường có chỗ cho bé nằm chơi yên tĩnh hay bắt nằm im bằng được.
- Hai bé giành đồ chơi của nhau, cô xử lý ra sao? Đây là câu hỏi lộ ra quan điểm giáo dục rõ nhất.
- Bố mẹ nhận thông tin về con bằng cách nào và mấy lần một tuần?
- Con ốm ở lớp thì quy trình là gì, ai gọi cho phụ huynh và sau bao lâu?
- Camera có cho phụ huynh xem không, xem trực tiếp hay chỉ xem khi có việc?
- Giáo viên gắn bó bao lâu? Hỏi thẳng: cô chủ nhiệm lớp này dạy ở trường mấy năm rồi. Trường thay cô liên tục là điều đáng cân nhắc.
- Trường nghỉ những ngày nào trong năm, có nhận trông hè không?
Cách nghe câu trả lời cũng quan trọng như câu hỏi. Người trả lời hơi ngập ngừng rồi đưa ra một con số chắc chắn thường đáng tin hơn người nói trơn tru bằng những cụm từ đẹp mà không có gì cụ thể. Nếu nhận được câu “trường mình không bao giờ có chuyện đó”, hãy hỏi lại nhẹ nhàng rằng giả sử có thì quy trình xử lý là gì — trường nào cũng từng gặp trẻ ngã, trẻ cắn nhau và trẻ sốt giữa buổi, khác nhau là ở chỗ có sẵn cách xử lý hay không.
Giấy tờ và học phí: hỏi cho rõ trước khi đặt cọc
Hồ sơ nhập học thường gồm bản sao giấy khai sinh, sổ tiêm chủng hoặc giấy xác nhận tiêm chủng, giấy khám sức khoẻ và vài tấm ảnh. Hãy hỏi trước trường cần đúng những gì để khỏi đi lại nhiều lần, và hỏi sổ tiêm chủng cần có tới mũi nào.
Về tiền, đừng dừng ở con số học phí tháng. Hỏi cho đủ: tiền ăn tính riêng hay đã gồm, phí cơ sở vật chất đầu năm bao nhiêu và có hoàn lại không, đồng phục và đồ dùng cá nhân khoảng bao nhiêu, học phí có tăng giữa năm không, tháng con nghỉ ốm dài ngày thì tính thế nào, và nếu chuyển trường giữa chừng thì phần đã đóng được xử lý ra sao. Xin bảng giá có ghi rõ các khoản và giữ lại bản giấy. Hỏi thêm một việc rất dễ quên: trường có tuần làm quen trước khi nhận chính thức không, tuần đó kéo dài mấy buổi và có tính học phí hay không.
Về nhà: ghi lại ngay, so ba trường bằng cùng một bảng
Trí nhớ về các buổi tham quan trộn vào nhau rất nhanh. Ngay khi ra khỏi cổng, hãy ghi lại năm thứ vào điện thoại: sĩ số và số cô, quãng đường từ nhà tới trường tính theo giờ cao điểm, tổng chi phí tháng, một điều thích nhất, một điều còn băn khoăn.
Nên xem ít nhất ba trường rồi mới quyết, và nếu được thì lần thứ hai hãy dẫn con đi cùng: cách con phản ứng khi vào sân chơi cho bạn nhiều thông tin hơn bạn nghĩ. Cuối cùng, đừng bỏ qua quãng đường đi lại. Một trường hơn hẳn về cơ sở vật chất nhưng xa thêm hai mươi phút mỗi chiều nghĩa là mỗi ngày con mất thêm bốn mươi phút ngồi xe — và cả nhà mất chừng ấy thời gian, suốt nhiều năm liền.
