Sau vài tuần đi học, câu hỏi trong đầu bố mẹ thường đổi từ "con có khóc không" thành một câu khó hơn: con đã thật sự quen lớp chưa, hay chỉ đang chịu đựng cho qua ngày?
Hai suy nghĩ phổ biến đều không chính xác. Thứ nhất là "con hết khóc tức là ổn rồi" — có những bé nín rất nhanh nhưng suốt buổi ngồi một góc, không chơi với ai. Thứ hai là "con vẫn còn khóc tức là chưa quen" — nhiều bé khóc năm phút ở cửa lớp mỗi sáng suốt cả năm, mà vào trong thì chơi vui vẻ, ăn ngon và ngủ ngon.
Hoà nhập là một quá trình có thể quan sát được, và nó diễn ra theo những mốc khá giống nhau ở phần lớn trẻ. Dưới đây là các mốc đó, kèm những gì có thể hỏi cô ở từng giai đoạn.
Tuần 1–2: quen mặt cô, quen chỗ của mình
Ở hai tuần đầu, mục tiêu rất khiêm tốn. Đừng mong con kể chuyện vui về lớp, cũng đừng mong con ăn hết suất.
Những dấu hiệu tốt của giai đoạn này: con gọi được tên cô hoặc gọi "cô" khi kể chuyện ở nhà; con biết chỗ để giày, chỗ treo cặp, chỗ ngồi của mình; thời gian khóc sau khi bố mẹ đi ngắn dần qua từng ngày; con chịu để cô bế hoặc cầm tay dắt đi.
Ở nhà, con có thể mệt hơn thường lệ, ngủ nhiều hơn, bám người lớn hơn, thậm chí quay lại vài thói quen đã bỏ như đòi bế hay tè dầm ban đêm. Đây là phản ứng hay gặp trong giai đoạn thay đổi lớn và thường tự ổn lại. Câu nên hỏi cô lúc này chỉ một câu: sau khi con nín thì con làm gì?
Tuần 3–4: chịu ăn và chịu ngủ ở lớp
Ăn và ngủ là hai việc trẻ chỉ làm được khi thấy an toàn. Vì vậy đây là mốc quan trọng hơn nhiều so với chuyện con còn khóc hay không.
Những dấu hiệu nên thấy trong khoảng thời gian này: con ăn hết ít nhất quá nửa suất ở lớp; con ngủ trưa được một giấc liền, dù có thể ngắn hơn ở nhà; con chịu đi vệ sinh ở trường thay vì nhịn tới lúc về; con cầm theo đồ chơi hoặc sản phẩm thủ công về nhà và muốn khoe.
Chuyện nhịn đi vệ sinh cả ngày rất hay bị bỏ qua nhưng đáng để ý: trẻ chỉ nhịn khi ngại hoặc sợ. Nếu về tới nhà con mới chạy vào nhà vệ sinh mỗi ngày, hãy hỏi cô xem con có ngại xin phép không, hay nhà vệ sinh ở xa lớp.
Tuần 5–8: có tên một người bạn
Mốc dễ nhận ra nhất của việc hoà nhập là khi con bắt đầu nhắc tên bạn ở nhà — dù chỉ là "bạn Bo giành xe của con". Nhớ được tên bạn nghĩa là con đã chú ý tới người khác, chứ không còn dồn hết sức để tự trấn an mình.
Những dấu hiệu khác của giai đoạn này: con hát được bài hát học ở lớp; con kể lại một chi tiết trong ngày mà không cần bố mẹ gặng hỏi; sáng ra con tự đi vào lớp; con nhắc tới hoạt động sắp tới, kiểu "mai lớp con ra sân chơi".
Ở lứa tuổi này, cần nhớ rằng trẻ hai, ba tuổi chủ yếu chơi song song — ngồi cạnh nhau, mỗi bé một món đồ, chưa cùng chơi một trò. Chuyện đó hoàn toàn bình thường và không có nghĩa là con bị cô lập. Chơi chung có luật thường xuất hiện rõ hơn từ khoảng bốn tuổi trở đi.
Chuyện con kể ở nhà: đọc thế nào cho đúng
Trẻ mầm non kể chuyện không theo trình tự thời gian và rất dễ bị dẫn dắt bởi cách hỏi. Một câu hỏi như "hôm nay có bạn nào đánh con không?" có thể nhận về câu trả lời "có" chỉ vì con muốn chiều lòng người hỏi, hoặc vì con nhớ lại chuyện của tuần trước.
Vài điều nên nhớ khi nghe con kể:
- Hỏi mở, đừng hỏi gợi ý: "kể mẹ nghe trưa nay con ăn gì" thay vì "cô có ép con ăn không".
- Trẻ chưa tách bạch được hôm nay và hôm qua, nên một chuyện được kể lại nhiều lần có thể chỉ xảy ra một lần.
- Đừng bỏ qua, nhưng cũng đừng kết luận ngay: ghi lại điều con kể, rồi hỏi cô một cách bình thường vào hôm sau.
- Con nói "con không thích đi học" đôi khi chỉ có nghĩa là sáng nay con buồn ngủ. Hỏi thêm một câu cụ thể thường sẽ rõ.
Bảng tự đánh giá nhanh sau tám tuần
Đọc sáu dòng dưới đây và tự trả lời có hoặc chưa. Đạt được bốn dòng trở lên thì con đang đi đúng nhịp:
- Con vào lớp không cần bố mẹ ở lại dỗ lâu.
- Con ăn được quá nửa suất ở lớp trong phần lớn các ngày.
- Con ngủ trưa được ở trường.
- Con nhắc tên ít nhất một bạn hoặc một cô.
- Con kể được một chi tiết trong ngày mà không cần gặng hỏi.
- Cuối tuần con vẫn vui vẻ, ăn ngủ như thường.
Con quen rồi lại khóc trở lại — vì sao
Đây là tình huống làm nhiều phụ huynh nản nhất: con đã vào lớp ngon lành cả tháng, rồi một sáng bỗng bám chặt lấy mẹ như tuần đầu tiên. Hầu hết những lần như vậy đều có nguyên nhân nhìn ra được, và hầu hết đều qua trong vài ngày.
Những lý do hay gặp nhất:
- Vừa nghỉ dài: sau kỳ nghỉ lễ hoặc một tuần nghỉ ốm, con phải bắt lại nhịp từ đầu. Đây là lý do phổ biến nhất.
- Vừa ốm dậy: con còn mệt, ngưỡng chịu đựng thấp hơn ngày thường.
- Lớp có thay đổi: đổi cô chủ nhiệm, chuyển phòng học, hoặc bạn thân chuyển trường.
- Nhà có thay đổi: nhà có em bé mới, chuyển nhà, bố mẹ đi công tác dài ngày.
- Đổi giờ giấc: đón muộn vài hôm liền, hoặc mấy hôm liền ngủ trễ nên sáng dậy không nổi.
Cách xử lý giống hệt tuần đầu và không cần sáng tạo gì thêm: giữ nguyên lịch đi học, chào tạm biệt ngắn gọn bằng đúng câu quen thuộc, đón đúng giờ trong vài ngày liền, và báo cho cô biết ở nhà vừa có chuyện gì để cô để ý con hơn trong buổi. Điều không nên làm là cho nghỉ thêm vài hôm cho con đỡ buồn — nghỉ càng lâu thì ngày quay lại càng khó.
Khi nào nên trao đổi thêm, và với ai
Có những dấu hiệu không nên chờ thêm mà nên ngồi lại với giáo viên chủ nhiệm sớm: sau tám tuần con vẫn không ăn, không ngủ được ở lớp; con sợ hãi rõ rệt ngay khi thấy cổng trường; con thay đổi nhiều ở nhà như mất ngủ kéo dài, hay giật mình, không còn hứng thú với những thứ trước đây con thích; hoặc con có vết thương mà không ai giải thích được.
Hãy bắt đầu bằng một buổi trao đổi riêng với cô, đề nghị cô mô tả cụ thể một ngày của con: con ngồi đâu, chơi với ai, giờ nào là giờ khó nhất. Sau đó, với những vấn đề liên quan tới sức khoẻ, giấc ngủ, ăn uống hay phát triển của trẻ, hãy đưa con đi khám và hỏi ý kiến bác sĩ nhi khoa hoặc chuyên gia tâm lý trẻ em. Mỗi đứa trẻ có nhịp riêng, và những mốc trong bài này chỉ là mô tả những gì thường thấy — không phải thước đo để so con mình với con nhà hàng xóm, càng không thay được một buổi thăm khám thật.
